USDT LÀ GÌ? STABLECOIN LÀ GÌ?

1. USDT là gì?

USDT được phát hành bởi Tether Limited, một công ty thuộc sở hữu của iFinex Inc, có trụ sở tại Hồng Kông, cũng là công ty mẹ của sàn giao dịch Bitfinex. Ban lãnh đạo chủ chốt của họ bao gồm:

Paolo Ardoino: CEO kiêm CTO, người thường xuyên phát ngôn về tài chính và chiến lược của Tether.

Giancarlo Devasini: CFO, ít xuất hiện công khai nhưng đóng vai trò quan trọng trong quản lý tài sản dự trữ.

Các cổ đông và giám đốc khác (như Phil Potter, Brock Pierce trong giai đoạn đầu) có ảnh hưởng đến định hướng công ty.

Quy trình phát hành USDT của họ như sau: Tether tuyên bố mỗi USDT được neo 1:1 với USD giấy và được backed bởi tài sản dự trữ (U.S. Treasury bills, tiền mặt, vàng, Bitcoin, và các khoản vay đảm bảo). USDT được phát hành trên nhiều blockchain (Ethereum, Tron, Solana, v.v.) thông qua smart contract, nhưng Tether Limited kiểm soát việc “in” (mint) và “đốt” (burn) token. Quy trình này diễn ra tập trung, không dựa trên cơ chế phi tập trung như Bitcoin hay Ethereum. Rất nhiều người ở Việt nam nhầm lẫn rằng USDT là một coin phát hành phi tập trung.

Các bên nhận USDT sau quy trình phân phối: Dữ liệu từ Protos năm 2021 cho thấy khoảng 70% USDT được phân phối cho hai thực thể: Alameda Research (nay đã phá sản) và Cumberland Global (một công ty giao dịch thuộc DRW). Điều này cho thấy Tether ưu ái phát hành USDT cho các “cá voi” lớn, làm dấy lên nghi ngờ về tính minh bạch và khả năng thao túng thị trường.

2. Tình trạng kiểm toán hiện tại của USDT

Tether chưa bao giờ thực hiện kiểm toán độc lập toàn diện (full audit) theo chuẩn mực kế toán quốc tế (IFRS), dù đã hứa từ năm 2017. Thay vào đó, họ chỉ cung cấp báo cáo xác nhận (attestation) hàng quý từ các công ty như BDO Italia, khẳng định tài sản dự trữ vượt nợ phải trả tại một thời điểm cụ thể (ví dụ: 31/3/2025, tài sản 149,28 tỷ USD so với nợ 143,68 tỷ USD).

Hạn chế của attestation: Báo cáo xác nhận chỉ là “ảnh chụp” tài chính tại một ngày, không kiểm tra hoạt động trước/sau, không đảm bảo tính liên tục hay hợp pháp của tài sản. BDO Italia thừa nhận báo cáo dựa trên số liệu do Tether cung cấp, không phải kiểm tra độc lập toàn diện.

Năm 2024 Tether vượt qua kiểm tra SOC 2 Type 1 của Viện Kế toán Công chứng Hoa Kỳ (AICPA), đánh giá an ninh hệ thống và bảo mật dữ liệu, nhưng không liên quan đến dự trữ tài chính hay phát hành USDT. Đây chỉ là bước cải thiện uy tín, không giải quyết được những tranh cãi và hoài nghi về quỹ dự trữ bảo chứng của họ.

Tháng 3/2025, Tether thông báo đang đàm phán với một trong bốn công ty kiểm toán lớn (Big Four: PwC, EY, Deloitte, KPMG) để có thể thực hiện kiểm toán đầy đủ, nhưng họ thực sự chưa công bố chi tiết. Điều này thực ra phải diễn ra dưới áp lực từ các nhà quản lý và cộng đồng sau nhiều năm trì hoãn.

3. Các vấn đề trong quá khứ của USDT

Năm 2021, Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương Lai Hoa Kỳ (CFTC) phạt Tether 41 triệu USD vì tuyên bố sai rằng USDT được backed 100% bởi USD từ 2016-2018, trong khi chỉ 27,6% thời gian trong vòng đời hoạt động họ có đủ dự trữ fiat. Có nghĩa rằng có nghi vấn họ in khống USDT để tự xoay vòng.

Năm 2019, luật sư của Tether thừa nhận mỗi USDT chỉ được backed bởi 0,74 USD. Sau đó, họ sửa đổi tuyên bố, nói rằng dự trữ bao gồm cả tài sản khác (vàng, Bitcoin, khoản vay). Một cách nói đủ khôn ngoan để đánh lạc hướng vấn đề. Điều này làm dấy lên quan ngại họ thiếu minh bạch về dự trữ.

Tether từng bị cáo buộc in USDT để thao túng giá Bitcoin (nghiên cứu của Griffin và Shams từ 2018-2022), đặc biệt khi giá Bitcoin tăng sau các đợt phát hành USDT lớn (ví dụ: 60 triệu USDT in tháng 3/2020).

Tether có toàn quyền quyết định khi nào và bao nhiêu USDT được in, thông qua hệ thống nội bộ. Smart contract trên blockchain thực chất chỉ thực hiện lệnh phát hành, không kiểm soát lý do hay nguồn tài sản backing.

Các báo cáo xác nhận hiện tại không kiểm tra quy trình phát hành (ai phê duyệt, dựa trên cơ sở gì), chỉ xem xét tài sản tại một thời điểm. Điều này tạo lỗ hổng: Tether có thể in USDT trước, sau đó dùng USDT để mua tài sản (như Bitcoin) làm dự trữ, tạo vòng lặp tự củng cố (self-collateralization).

Dựa trên dữ liệu và phân tích, có những lý do để nghi ngờ Tether có thể in USDT mà không bị kiểm toán phát hiện

4. Lỗ hổng trong kiểm toán

Attestation không đủ mạnh: Báo cáo xác nhận chỉ kiểm tra số dư tại một thời điểm, không theo dõi dòng tiền hay nguồn gốc tài sản. Tether có thể tạm thời “mượn” tài sản (như U.S. Treasury bills) để đáp ứng kiểm tra, sau đó trả lại, mà không bị phát hiện.

Thiếu minh bạch khoản vay: Tether báo cáo 6,57 tỷ USD khoản vay đảm bảo (Q2/2024), nhưng không tiết lộ chi tiết về bên vay hay tài sản thế chấp. Các khoản vay này có thể được dùng để che giấu việc in USDT không được backed đầy đủ.

Tài sản không rõ ràng: Dự trữ bao gồm Bitcoin (7,66 tỷ USD) và vàng (6,66 tỷ USD), vốn có tính biến động cao, không phải tài sản ổn định như USD. “Other Investments” (4,46 tỷ USD) cũng thiếu chi tiết, dễ bị thao túng để làm đẹp báo cáo.

Cơ chế phát hành tập trung: Tether kiểm soát hoàn toàn việc mint USDT, không có cơ chế phi tập trung hay minh bạch như Ethereum (dù USDT chạy trên Ethereum). Điều này cho phép họ in USDT mà không cần công khai lý do, miễn là báo cáo sau đó “hợp lý.”

Lịch sử thao túng thị trường: Nghiên cứu từ 2018-2022 cho thấy USDT thường được in khi thị trường crypto giảm, đẩy giá Bitcoin tăng (ví dụ: 250 triệu USDT in tháng 5/2018, 850 triệu USDT in tháng 1/2018). Điều này gợi ý Tether có thể in USDT để kích thích thị trường, sau đó dùng lợi nhuận để mua tài sản backing, tạo vòng lặp không minh bạch. Quan hệ với Bitfinex và Alameda Research cho thấy Tether có thể ưu ái phát hành USDT cho các bên liên kết, giúp họ thao túng giá crypto mà không bị giám sát chặt chẽ.

Áp lực pháp lý yếu: Tether hoạt động ngoài Mỹ (trụ sở tại El Salvador từ 2025), giảm áp lực từ các cơ quan như SEC hay CFTC. Dù có quy định mới (như GENIUS Act, yêu cầu kiểm toán độc lập), Tether có thể trì hoãn hoặc chọn kiểm toán viên thân thiện để tránh bị phanh phui.

Bài đăng X ngày 16/2/2025 của Tether cho biết họ đang làm việc với nghị sĩ Mỹ để xây dựng khung pháp lý, nhưng điều này có thể là chiến thuật câu giờ hơn là cam kết minh bạch.

Khả năng qua mặt kiểm toán: Tether có thể sử dụng wash trading hoặc vòng lặp tài sản: In USDT, dùng USDT mua Bitcoin, ghi Bitcoin vào dự trữ, rồi in thêm USDT dựa trên Bitcoin đó. Vòng lặp này làm tăng dự trữ trên giấy mà không cần USD thực. Với cấu trúc công ty phức tạp (iFinex, Tether International, các thực thể ở El Salvador), Tether có thể che giấu dòng tiền qua các công ty con hoặc tài khoản offshore, khó bị kiểm toán viên phát hiện nếu không có quyền truy cập đầy đủ.

5. Phản biện từ Tether

Tether tuyên bố họ minh bạch qua báo cáo hàng ngày trên website (tether.to), cho thấy dự trữ luôn vượt USDT lưu hành (ví dụ: 118,4 tỷ USD dự trữ, 5,3 tỷ USD dư thừa, tháng 8/2024).

CEO Paolo Ardoino nhấn mạnh USDT được backed bởi tài sản an toàn (84,58% là U.S. Treasury bills, tiền mặt, v.v.), và công ty đã xử lý rút tiền lớn (11 tỷ USD trong 10 ngày, 2022) mà không mất peg.

Tether hợp tác với cơ quan thực thi pháp luật (như thu hồi 225 triệu USDT liên quan đến lừa đảo năm 2023), cho thấy họ nỗ lực tuân thủ quy định.

Tuy nhiên, những tuyên bố này thực sự không giải quyết được hết những nghi vấn về quy trình phát hành, đặc biệt khi thiếu kiểm toán độc lập và lịch sử vi phạm (phạt CFTC, thiếu minh bạch).